Kodeks walki z rakiem – jak zmniejszyć ryzyko nowotworów

Europejski Kodeks Walki z Rakiem — co to jest?

Masz realny wpływ na ryzyko zachorowania na nowotwór – i to większy, niż mogłoby się wydawać.

Inicjatywa ta powstała w 1987 roku jako odpowiedź środowiska naukowego i lekarskiego na rosnącą liczbę zachorowań na nowotwory złośliwe.

Głównym celem Kodeksu jest dostarczenie praktycznych wskazówek, jak dbać o zdrowie i minimalizować ryzyko nowotworowe. Zamiast skomplikowanej terminologii medycznej oferuje on konkretne porady dotyczące diety, aktywności fizycznej i profilaktyki. Według szacunków WHO powszechne stosowanie się do tych zasad mogłoby zmniejszyć liczbę zgonów z powodu nowotworów nawet o połowę.

Zalecenia dotyczące walki z rakiem

Europejski Kodeks Walki z Rakiem to 12 wskazówek, które można podzielić na trzy główne obszary:

• styl życia,

• ochrona przed czynnikami zewnętrznymi,

• profilaktyka medyczna.

Każde zalecenie opiera się na solidnych badaniach naukowych, a jego wprowadzenie w życie nie wymaga rewolucji – wystarczą świadome, codzienne wybory.

Pierwsza i najważniejsza grupa zaleceń skupia się na codziennych nawykach. Należą do nich:

• Całkowitą rezygnację z tytoniu we wszystkich jego formach oraz unikanie dymu tytoniowego.

• Utrzymywanie prawidłowej masy ciała – nadwaga i otyłość to jedne z najpoważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka wielu nowotworów (m.in. raka jelita grubego, piersi czy trzonu macicy).

• Regularną aktywność fizyczną.

• Zbilansowaną dietę.

• Ograniczenie spożycia alkoholu do minimum.

Druga kategoria wskazówek dotyczy ochrony przed szkodliwymi czynnikami środowiskowymi. Należą do nich:

• Unikanie nadmiernej ekspozycji na słońce i stosowanie ochrony przed promieniowaniem UV, by zapobiegać nowotworom skóry.

• Ochrona przed substancjami rakotwórczymi w miejscu pracy.

• Sprawdzanie poziomu radonu w domu, ponieważ ten naturalnie występujący gaz może zwiększać ryzyko raka płuc.

Ostatnia grupa zaleceń dotyczy profilaktyce medycznej. Należą do niej:

• Wspieranie karmienia piersią, które zmniejsza u kobiet ryzyko raka piersi, oraz ograniczenie hormonalnej terapii zastępczej (HTZ).

• Szczepienia ochronne – przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu B (HBV) u noworodków oraz wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) u dzieci i młodzieży.

• Regularne uczestnictwo w programach badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego, piersi oraz szyjki macicy.

Zalecenie 4: Bądź aktywny fizycznie

Czwarta zasada Kodeksu jest prosta: regularna aktywność fizyczna to jeden z najskuteczniejszych sposobów na obniżenie ryzyka zachorowania, zwłaszcza na raka jelita grubego i piersi. Pomaga ona utrzymać prawidłową masę ciała, reguluje gospodarkę hormonalną i wzmacnia odporność.

Zgodnie z wytycznymi Kodeksu, zaleca się co najmniej:

• 60 minut umiarkowanej aktywności (np. szybki spacer, jazda na rowerze, taniec), lub

• 30 minut intensywnego wysiłku fizycznego (np. bieganie, pływanie, gry zespołowe).

Najważniejsza jest regularność. Dlatego warto ograniczać czas spędzany na siedząco i uczynić ruch częścią codziennej rutyny, wybierając aktywność, która sprawia przyjemność.

Zalecenie 5: Przestrzegaj zasad zdrowego odżywiania

Piąta zasada Kodeksu podkreśla, jak ważna jest dieta w profilaktyce nowotworowej, zwłaszcza w przypadku układu pokarmowego (m.in. jelita grubego, przełyku czy żołądka). Dobrze zbilansowany jadłospis dostarcza organizmowi składników ochronnych, które wzmacniają jego naturalne mechanizmy obronne.

Główne zasady diety antynowotworowej według Kodeksu to:

• Zwiększenie spożycia– produktów pełnoziarnistych, nasion roślin strączkowych, warzyw i owoców, które są bogate w błonnik, witaminy i antyoksydanty.

• Ograniczenie– czerwonego mięsa (np. wołowiny, wieprzowiny) i przetworów mięsnych (np. wędlin, parówek), których spożycie zwiększa ryzyko raka jelita grubego.

• Unikanie– żywności wysokokalorycznej (bogatej w cukier i tłuszcz) oraz słodzonych napojów, ponieważ sprzyjają one nadwadze i otyłości – istotnym czynnikom ryzyka nowotworów.

Wprowadzanie tych zasad to nie rewolucja, lecz suma świadomych, codziennych wyborów. Wystarczy postawić na proste, zdrowe nawyki: wypełniać połowę talerza warzywami, wybierać pieczywo razowe zamiast białego i sięgać po wodę zamiast słodkich napojów.

Zalecenie 6: Ogranicz spożycie alkoholu

Szósta zasada Kodeksu mówi jasno: aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwór, należy ograniczyć spożycie alkoholu do minimum, a najlepiej całkowicie z niego zrezygnować. Alkohol jest substancją rakotwórczą, a nawet jego niewielkie ilości zwiększają ryzyko rozwoju wielu nowotworów, w tym raka jamy ustnej, gardła, przełyku, wątroby, jelita grubego oraz piersi u kobiet.

Nie istnieje bezpieczna dawka alkoholu. Zarówno sam alkohol, jak i produkty jego przemiany w organizmie uszkadzają komórki, co sprzyja powstawaniu nowotworów. Dlatego abstynencja jest najlepszym wyborem, a maksymalne ograniczenie jego spożycia to podstawa profilaktyki.

Jakie są inne ważne zalecenia?

Poza dietą, aktywnością fizyczną i ograniczeniem alkoholu, Europejski Kodeks Walki z Rakiem zwraca uwagę na inne ważne aspekty profilaktyki.

Zalecenie 10: Karmienie piersią i HTZ

Dziesiąte zalecenie Kodeksu dotyczy zdrowia kobiet. Podkreśla, że karmienie piersią zmniejsza ryzyko raka piersi, ponieważ reguluje gospodarkę hormonalną. Z kolei hormonalna terapia zastępcza (HTZ) może to ryzyko zwiększać, dlatego należy podchodzić do niej z dużą ostrożnością.

Zalecenie 11: Szczepienia przeciwko HBV i HPV

Jedenaste zalecenie Kodeksu podkreśla, jak ważne są szczepienia ochronne w profilaktyce nowotworów powiązanych z infekcjami wirusowymi.

Zakażenie wirusem HBV może prowadzić do raka wątroby, a wirus HPV jest główną przyczyną raka szyjki macicy oraz innych nowotworów.

Zalecenie 12: Korzystaj z badań przesiewowych

Dwunaste zalecenie Kodeksu dotyczy profilaktyki wtórnej, czyli regularnych badań przesiewowych (skriningowych).

W Polsce działają trzy główne programy profilaktyczne skierowane do określonych grup wiekowych:

• mammografia (rak piersi),

• cytologia (rak szyjki macicy),

• kolonoskopia (rak jelita grubego).

Regularne badania pozwalają wykryć niepokojące zmiany na tyle wcześnie, by nie dopuścić do rozwoju zaawansowanej choroby.

Wczesne wykrycie nowotworu radykalnie zwiększa szanse na całkowite wyleczenie, a samo leczenie jest wtedy często mniej inwazyjne i skuteczniejsze. Dlatego regularne badania przesiewowe są podstawą dbania o zdrowie.

Co mówią statystyki?

Badania naukowe są jednoznaczne: na ponad 90% przypadków nowotworów mamy wpływ poprzez nasze codzienne wybory. To dowód, że ryzyko zachorowania zależy przede wszystkim od stylu życia, a nie tylko od genów czy przypadku.