Jak można zarazić się HIV – przewodnik

Jak dochodzi do zakażenia wirusem HIV?

Do zakażenia HIV może dojść wyłącznie wtedy, gdy płyny ustrojowe osoby zakażonej, zawierające odpowiednią ilość wirusa, dostaną się do krwiobiegu zdrowej osoby – na przykład przez uszkodzoną skórę lub błony śluzowe. Do płynów tych zaliczamy:

• krew,

• nasienie i preejakulat,

• wydzielina z pochwy,

• mleko matki.

Zakażenie przez kontakt seksualny

Podczas kontaktu seksualnego do zakażenia dochodzi, gdy płyny ustrojowe osoby zakażonej (nasienie, preejakulat, wydzielina z pochwy) mają bezpośredni kontakt z błonami śluzowymi lub uszkodzoną skórą partnera.

Ryzyko zakażenia HIV znacząco różni się w zależności od rodzaju kontaktu seksualnego. Największe zagrożenie stwarza stosunek analny bez zabezpieczenia, ponieważ cienka błona śluzowa odbytu jest wyjątkowo podatna na mikrourazy, co otwiera wirusowi drogę do krwiobiegu.

Podstawą profilaktyki jest prawidłowe i konsekwentne stosowanie prezerwatyw podczas każdego stosunku – waginalnego, analnego czy oralnego.

Zakażenie przez krew

Wirus może być również przenoszony przez bezpośredni kontakt z zakażoną krwią. Największe ryzyko dotyczy w tym przypadku osób przyjmujących dożylnie substancje psychoaktywne i korzystających z wspólnych, niesterylnych igieł oraz strzykawek.

Wirus może wniknąć do organizmu także przez otwarte rany. Dawniej zagrożenie stanowiły transfuzje, jednak obecnie każda jednostka krwi jest dokładnie badana, co praktycznie wyeliminowało to ryzyko w placówkach medycznych.

Zakażenie matka—dziecko

Matka żyjąca z HIV może przekazać wirusa dziecku (jest to tzw. transmisja wertykalna) na trzech kluczowych etapach:

• w trakcie ciąży – przez łożysko,

• podczas porodu – przez kontakt z krwią matki,

• w okresie karmienia piersią – wraz z mlekiem.

Dzięki nowoczesnej terapii antyretrowirusowej prowadzonej pod ścisłą kontrolą lekarza, ryzyko przeniesienia wirusa na dziecko można zredukować do poniżej 1%. Właśnie dlatego wczesne diagnozowanie HIV u kobiet planujących ciążę lub będących już w ciąży jest tak istotne.

Kiedy nie można zarazić się HIV?

Wirus HIV jest bardzo wrażliwy na warunki panujące poza organizmem człowieka i szybko w nich ginie, dlatego nie przenosi się przez codzienne kontakty społeczne.

HIV nie można zarazić się poprzez:

• podanie ręki, przytulanie czy pocałunki,

• kichanie i kaszel,

• wspólne korzystanie z naczyń, sztućców, toalety czy basenu,

• uprawianie sportu,

• ukąszenia owadów (np. komarów).

Wyjaśnienie jest proste – wirus nie występuje w ślinie, pocie, łzach, moczu czy kale w ilości, która mogłaby doprowadzić do zakażenia. Ryzyko staje się realne tylko wtedy, gdy płyny te zawierają widoczną domieszkę świeżej krwi.

Jak uniknąć zakażenia HIV?

Skuteczna ochrona przed HIV polega na świadomej profilaktyce i unikaniu ryzykownych zachowań. Oto podstawowe zasady:

• używanie prezerwatyw podczas każdego kontaktu seksualnego,

• korzystanie wyłącznie ze sterylnych igieł i strzykawek,

• regularne wykonywanie testów w kierunku HIV.

W sytuacji awaryjnego narażenia na wirusa (np. po przemocy seksualnej) należy jak najszybciej – najlepiej w ciągu 2-3 godzin – zgłosić się do szpitala zakaźnego.

Prezerwatywy i inne metody ochrony

Prezerwatywy pozostają jedną z najskuteczniejszych metod ochrony przed HIV, ale warunkiem ich skuteczności jest prawidłowe stosowanie. Aby były skuteczne, muszą być zakładane przed rozpoczęciem każdego kontaktu seksualnego i ostrożnie zdejmowane, co minimalizuje ryzyko pęknięcia lub zsunięcia.

Równie ważne jest unikanie dzielenia się igłami i strzykawkami, co dotyczy także ryzyka związanego z wykonywaniem tatuaży w niesprawdzonych salonach. Dla osób z grupy wysokiego ryzyka dostępna jest także dodatkowa forma ochrony: profilaktyka przedekspozycyjna (prep).

Profilaktyka przedekspozycyjna (prep)

Profilaktyka przedekspozycyjna (prep) to nowoczesna metoda zapobiegania zakażeniu HIV, polegająca na przyjmowaniu leków antyretrowirusowych przed potencjalnym kontaktem z wirusem.

prep jest zalecany szczególnie osobom, które:

• mają kontakty seksualne z partnerami o nieznanym statusie serologicznym lub z osobami żyjącymi z HIV,

• w przeszłości chorowały na inne choroby przenoszone drogą płciową,

• korzystały z profilaktyki poekspozycyjnej (PEP),

• przyjmują substancje psychoaktywne w iniekcjach.

Leki prep można przyjmować stale (codziennie) lub doraźnie, zgodnie ze schematem ustalonym z lekarzem.

Testy na HIV — dlaczego są ważne?

Znajomość własnego statusu serologicznego jest niezwykle ważna nie tylko dla własnego zdrowia, ale także dla bezpieczeństwa partnerów. Wykonanie testu to jedyny sposób na potwierdzenie lub wykluczenie zakażenia, co pozwala na szybkie wdrożenie leczenia i zapobiega dalszej transmisji wirusa.

Regularne testowanie to podstawa profilaktyki, który pozwala przerwać łańcuch zakażeń. Osoba świadoma swojego statusu może podjąć odpowiednie kroki, aby nie przenosić wirusa dalej.

Rodzaje testów na HIV

Istnieje kilka rodzajów testów na HIV. Najczęściej stosowane są testy IV generacji (antygenowo-przeciwciałowe), które wykrywają zarówno przeciwciała przeciw wirusowi, jak i jego antygen p24, co pozwala na wczesne rozpoznanie infekcji.