Kodeks walki z rakiem - jak zmniejszyć ryzyko nowotworów

Spis treści:

Europejski Kodeks Walki z Rakiem — co to jest?

Masz realny wpływ na ryzyko zachorowania na nowotwór – i to większy, niż mogłoby się wydawać.

Inicjatywa ta powstała w 1987 roku jako odpowiedź środowiska naukowego i lekarskiego na rosnącą liczbę zachorowań na nowotwory złośliwe.

Głównym celem Kodeksu jest dostarczenie praktycznych wskazówek, jak dbać o zdrowie i minimalizować ryzyko nowotworowe. Zamiast skomplikowanej terminologii medycznej oferuje on konkretne porady dotyczące diety, aktywności fizycznej i profilaktyki. Według szacunków WHO powszechne stosowanie się do tych zasad mogłoby zmniejszyć liczbę zgonów z powodu nowotworów nawet o połowę.

Zalecenia dotyczące walki z rakiem

Europejski Kodeks Walki z Rakiem to 12 wskazówek, które można podzielić na trzy główne obszary:

styl życia,
ochrona przed czynnikami zewnętrznymi,
profilaktyka medyczna.

Każde zalecenie opiera się na solidnych badaniach naukowych, a jego wprowadzenie w życie nie wymaga rewolucji – wystarczą świadome, codzienne wybory.

Pierwsza i najważniejsza grupa zaleceń skupia się na codziennych nawykach. Należą do nich:

Całkowitą rezygnację z tytoniu we wszystkich jego formach oraz unikanie dymu tytoniowego.
Utrzymywanie prawidłowej masy ciała – nadwaga i otyłość to jedne z najpoważniejszych modyfikowalnych czynników ryzyka wielu nowotworów (m.in. raka jelita grubego, piersi czy trzonu macicy).
Regularną aktywność fizyczną.
Zbilansowaną dietę.
Ograniczenie spożycia alkoholu do minimum.

Druga kategoria wskazówek dotyczy ochrony przed szkodliwymi czynnikami środowiskowymi. Należą do nich:

Unikanie nadmiernej ekspozycji na słońce i stosowanie ochrony przed promieniowaniem UV, by zapobiegać nowotworom skóry.
Ochrona przed substancjami rakotwórczymi w miejscu pracy.
Sprawdzanie poziomu radonu w domu, ponieważ ten naturalnie występujący gaz może zwiększać ryzyko raka płuc.

Polecamy: Jak można zarazić się HIV – przewodnik

Ostatnia grupa zaleceń dotyczy profilaktyce medycznej. Należą do niej:

Wspieranie karmienia piersią, które zmniejsza u kobiet ryzyko raka piersi, oraz ograniczenie hormonalnej terapii zastępczej (HTZ).
Szczepienia ochronne – przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu B (HBV) u noworodków oraz wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) u dzieci i młodzieży.
Regularne uczestnictwo w programach badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego, piersi oraz szyjki macicy.

Zalecenie 4: Bądź aktywny fizycznie

Czwarta zasada Kodeksu jest prosta: regularna aktywność fizyczna to jeden z najskuteczniejszych sposobów na obniżenie ryzyka zachorowania, zwłaszcza na raka jelita grubego i piersi. Pomaga ona utrzymać prawidłową masę ciała, reguluje gospodarkę hormonalną i wzmacnia odporność.

Zgodnie z wytycznymi Kodeksu, zaleca się co najmniej:

60 minut umiarkowanej aktywności (np. szybki spacer, jazda na rowerze, taniec), lub
30 minut intensywnego wysiłku fizycznego (np. bieganie, pływanie, gry zespołowe).

Najważniejsza jest regularność. Dlatego warto ograniczać czas spędzany na siedząco i uczynić ruch częścią codziennej rutyny, wybierając aktywność, która sprawia przyjemność.

Zalecenie 5: Przestrzegaj zasad zdrowego odżywiania

Piąta zasada Kodeksu podkreśla, jak ważna jest dieta w profilaktyce nowotworowej, zwłaszcza w przypadku układu pokarmowego (m.in. jelita grubego, przełyku czy żołądka). Dobrze zbilansowany jadłospis dostarcza organizmowi składników ochronnych, które wzmacniają jego naturalne mechanizmy obronne.

Główne zasady diety antynowotworowej według Kodeksu to:

Zwiększenie spożycia– produktów pełnoziarnistych, nasion roślin strączkowych, warzyw i owoców, które są bogate w błonnik, witaminy i antyoksydanty.
Ograniczenie– czerwonego mięsa (np. wołowiny, wieprzowiny) i przetworów mięsnych (np. wędlin, parówek), których spożycie zwiększa ryzyko raka jelita grubego.
Unikanie– żywności wysokokalorycznej (bogatej w cukier i tłuszcz) oraz słodzonych napojów, ponieważ sprzyjają one nadwadze i otyłości – istotnym czynnikom ryzyka nowotworów.

Wprowadzanie tych zasad to nie rewolucja, lecz suma świadomych, codziennych wyborów. Wystarczy postawić na proste, zdrowe nawyki: wypełniać połowę talerza warzywami, wybierać pieczywo razowe zamiast białego i sięgać po wodę zamiast słodkich napojów.

Polecamy: Szkodliwość substancji psychoaktywnych – co musisz wiedzieć

Zalecenie 6: Ogranicz spożycie alkoholu

Szósta zasada Kodeksu mówi jasno: aby zmniejszyć ryzyko zachorowania na nowotwór, należy ograniczyć spożycie alkoholu do minimum, a najlepiej całkowicie z niego zrezygnować. Alkohol jest substancją rakotwórczą, a nawet jego niewielkie ilości zwiększają ryzyko rozwoju wielu nowotworów, w tym raka jamy ustnej, gardła, przełyku, wątroby, jelita grubego oraz piersi u kobiet.

Nie istnieje bezpieczna dawka alkoholu. Zarówno sam alkohol, jak i produkty jego przemiany w organizmie uszkadzają komórki, co sprzyja powstawaniu nowotworów. Dlatego abstynencja jest najlepszym wyborem, a maksymalne ograniczenie jego spożycia to podstawa profilaktyki.

Jakie są inne ważne zalecenia?

Poza dietą, aktywnością fizyczną i ograniczeniem alkoholu, Europejski Kodeks Walki z Rakiem zwraca uwagę na inne ważne aspekty profilaktyki.

Zalecenie 10: Karmienie piersią i HTZ

Dziesiąte zalecenie Kodeksu dotyczy zdrowia kobiet. Podkreśla, że karmienie piersią zmniejsza ryzyko raka piersi, ponieważ reguluje gospodarkę hormonalną. Z kolei hormonalna terapia zastępcza (HTZ) może to ryzyko zwiększać, dlatego należy podchodzić do niej z dużą ostrożnością.

Zalecenie 11: Szczepienia przeciwko HBV i HPV

Jedenaste zalecenie Kodeksu podkreśla, jak ważne są szczepienia ochronne w profilaktyce nowotworów powiązanych z infekcjami wirusowymi.

Zakażenie wirusem HBV może prowadzić do raka wątroby, a wirus HPV jest główną przyczyną raka szyjki macicy oraz innych nowotworów.

Zalecenie 12: Korzystaj z badań przesiewowych

Dwunaste zalecenie Kodeksu dotyczy profilaktyki wtórnej, czyli regularnych badań przesiewowych (skriningowych).

W Polsce działają trzy główne programy profilaktyczne skierowane do określonych grup wiekowych:

mammografia (rak piersi),
cytologia (rak szyjki macicy),
kolonoskopia (rak jelita grubego).

Regularne badania pozwalają wykryć niepokojące zmiany na tyle wcześnie, by nie dopuścić do rozwoju zaawansowanej choroby.

Wczesne wykrycie nowotworu radykalnie zwiększa szanse na całkowite wyleczenie, a samo leczenie jest wtedy często mniej inwazyjne i skuteczniejsze. Dlatego regularne badania przesiewowe są podstawą dbania o zdrowie.

Polecamy: Jak nie zachorować na raka – przewodnik po profilaktyce

Co mówią statystyki?

Badania naukowe są jednoznaczne: na ponad 90% przypadków nowotworów mamy wpływ poprzez nasze codzienne wybory. To dowód, że ryzyko zachorowania zależy przede wszystkim od stylu życia, a nie tylko od genów czy przypadku.